Entropia — wielkie odkrycie Piotra Tymochowicza

Autor: Roman Grelewicz

Artykuł opracowany na podstawie szkoleń Piotra Tymochowicza i jego Teorii Q.

Gorąca kawa stygnie. Lód topnieje. Budynki niszczeją. Organizmy się starzeją. Rozbite szkło nie składa się samo z powrotem. W naszym codziennym doświadczeniu wszystko wydaje się zmierzać od porządku ku coraz większemu rozproszeniu. Fizyka opisuje ten kierunek za pomocą pojęcia entropii. W największym uproszczeniu mówi się, że entropia jest miarą nieporządku. Gdy entropia rośnie, uporządkowany stan przechodzi w stan, który może zostać zrealizowany na znacznie większą liczbę sposobów. Piotr Tymochowicz, twórca Teorii Q i Formalizmu Q, proponuje jednak spojrzeć na ten problem z zupełnie innej strony. Stawia pytanie:

Czy entropia rzeczywiście jest bezwzględną właściwością całego Wszechświata, czy też pojawia się dopiero wtedy, gdy wybieramy jeden konkretny sposób patrzenia na rzeczywistość?

Odpowiedź, do której prowadzi jego rozumowanie, jest odważna:

Entropia może nie być pierwotnym chaosem świata. Może być ceną, jaką płacimy za oglądanie pełnej rzeczywistości z jednego, ograniczonego punktu widzenia.

To właśnie stanowi sedno odkrycia Piotra Tymochowicza: entropia, wybór układu odniesienia oraz kwantowy kolaps mogą być różnymi przejawami jednego fundamentalnego procesu — projekcji pełnej rzeczywistości na perspektywę konkretnego obserwatora lub konkretnego układu. Artykuł został opracowany na podstawie pełnego zapisu rozumowania dotyczącego entropii, projekcji, tensora kauzalnego i struktury Meta-Self.

Czym właściwie jest entropia?

Słowo „entropia” brzmi specjalistycznie, ale samą ideę można zrozumieć bardzo prosto. Wyobraźmy sobie talię kart. Gdy wszystkie karty są ułożone kolejno — kolorami i wartościami — mamy bardzo szczególny, uporządkowany układ. Istnieje niewiele takich stanów, które uznalibyśmy za idealnie uporządkowane. Kiedy jednak potasujemy talię, możemy otrzymać jeden z niewyobrażalnie wielu możliwych układów. Większość z nich będzie wyglądała przypadkowo. Uporządkowana talia ma więc mniejszą entropię. Potasowana talia ma większą entropię. Nie chodzi wyłącznie o bałagan widoczny gołym okiem. Chodzi o liczbę możliwych szczegółowych układów, które mogą kryć się pod tym samym ogólnym opisem.

Podobnie jest z gazem znajdującym się w zamkniętym naczyniu. Możemy znać jego temperaturę i ciśnienie, ale nie znamy dokładnego miejsca ani prędkości każdej pojedynczej cząsteczki. Ten sam widoczny stan gazu może odpowiadać ogromnej liczbie różnych układów jego cząsteczek. Entropia opisuje więc między innymi:

liczbę możliwych konfiguracji układu,

stopień rozproszenia energii,

naszą niepewność co do szczegółów,

liczbę możliwych historii prowadzących do obserwowanego wyniku.

Dlatego określenie „miara nieporządku” jest użyteczne, lecz niepełne. Dokładniej można powiedzieć:

Entropia mówi nam, jak wiele różnych ukrytych stanów lub historii może odpowiadać temu samemu obrazowi, który obecnie widzimy.

Co oznacza wzrost entropii?

Wzrost entropii oznacza, że liczba możliwych szczegółowych stanów rośnie, energia staje się bardziej rozproszona, a dokładna historia układu jest coraz trudniejsza do odtworzenia. Wpuśćmy kroplę atramentu do szklanki z wodą. Na początku atrament znajduje się w jednym miejscu. Możemy niemal dokładnie wskazać jego położenie. Jest skupiony i wyraźnie oddzielony od reszty wody. Po pewnym czasie atrament rozchodzi się po całej szklance. Jego cząsteczki mogą znajdować się w ogromnej liczbie różnych miejsc. Atrament nie zniknął. Został rozproszony. Nie potrafimy już jednak odtworzyć drogi każdej cząsteczki ani samorzutnie zebrać atramentu z powrotem w jedną kroplę. To jest obraz wzrostu entropii.

Podobnie dzieje się z gorącą kawą. Jej energia cieplna stopniowo przechodzi do chłodniejszego otoczenia. Po pewnym czasie kawa i powietrze mają bardziej zbliżoną temperaturę. Energia nadal istnieje, lecz została rozproszona i stała się trudniejsza do wykorzystania. Wzrost entropii nie oznacza zatem, że energia znika. Oznacza, że staje się bardziej równomiernie rozłożona i mniej dostępna do wykonania konkretnej pracy.

A czym jest spadek entropii?

Spadek entropii oznacza powstanie bardziej uporządkowanego stanu albo zmniejszenie liczby możliwych konfiguracji. Gdy sprzątamy pokój, książki trafiają na półki, ubrania do szafy, a dokumenty do odpowiednich szuflad. Lokalnie powstaje większy porządek. Entropia pokoju maleje. Nie łamiemy jednak praw fizyki, ponieważ sprzątanie wymaga energii. Nasz organizm zużywa pożywienie, wytwarza ciepło, a odkurzacz pobiera prąd. Porządek w pokoju powstaje kosztem większego rozproszenia energii gdzie indziej. Dlatego lokalny spadek entropii jest możliwy.

Rośliny budują uporządkowane struktury. Organizmy żywe rozwijają się. Kryształy powstają z nieuporządkowanych cząsteczek. Wszystkie te procesy wymagają jednak przepływu energii i oddawania części jej do otoczenia. W odpowiednio szeroko rozumianym układzie całkowita entropia nadal może rosnąć.

Czym jest układ odniesienia?

Układ odniesienia to miejsce, perspektywa i sposób, z którego opisujemy określone zjawisko. Wyobraźmy sobie pasażera siedzącego w jadącym pociągu. Kubek stojący na stoliku jest nieruchomy względem pasażera. Ten sam kubek porusza się jednak z dużą prędkością względem człowieka stojącego na peronie. Czy kubek jest nieruchomy, czy się porusza? Obie odpowiedzi są prawdziwe. Względem pasażera kubek jest nieruchomy. Względem peronu porusza się razem z pociągiem. Nie ma tu sprzeczności. Są dwa różne układy odniesienia. Układem odniesienia może być człowiek, pojazd, planeta, statek kosmiczny, przyrząd pomiarowy, cząsteczka albo cały układ fizyczny.

W Teorii Q pojęcie to zostaje rozszerzone. Układ odniesienia oznacza nie tylko miejsce w przestrzeni, ale cały sposób, w jaki dany układ pozostaje w relacji ze światem:

co może zauważyć,

co może zmierzyć,

jakie informacje może otrzymać,

czego nie może zobaczyć,

jakie zdarzenia mogą pozostawić w nim ślad.

Każdy układ odniesienia posiada własny dostęp do rzeczywistości. Nie musi widzieć tego samego, co wszystkie pozostałe układy.

Czym jest superpozycja?

Superpozycja oznacza współistnienie wielu możliwości w jednym opisie. Można to przybliżyć przykładem mapy drogowej. Przed rozpoczęciem podróży z Warszawy do Gdańska mamy do wyboru kilka tras. Mapa zawiera je wszystkie. Żadna nie została jeszcze wyróżniona jako trasa rzeczywiście wybrana. Dopiero gdy ruszymy określoną drogą, jedna możliwość stanie się naszą konkretną podróżą. Jest to jednak tylko uproszczona analogia. W mechanice kwantowej superpozycja ma znaczenie silniejsze. Układ przed pomiarem może być matematycznie opisany jako połączenie kilku możliwych stanów. Nie chodzi jedynie o naszą niewiedzę. Te możliwości mogą wpływać na siebie i tworzyć zjawisko zwane interferencją.

Piotr Tymochowicz proponuje rozszerzyć tę ideę na całą strukturę układów odniesienia. Rzeczywistość pierwotna nie musi być jednym gotowym obrazem. Może być pełnią możliwych perspektyw, relacji, przyczyn i skutków — zanim jeden z tych obrazów zostanie wyróżniony. Można porównać ją do ogromnej książki zawierającej wiele możliwych historii. Dopóki książka pozostaje zamknięta, żadna historia nie została jeszcze wybrana jako jedyna. Dopiero otwarcie jej na konkretnej stronie sprawia, że czytamy jedną opowieść.

Czym jest projekcja?

Projekcja jest jednym z najważniejszych pojęć w odkryciu Piotra Tymochowicza. Najłatwiej wyjaśnić ją za pomocą cienia. Trójwymiarowy przedmiot oświetlony lampą rzuca na ścianę dwuwymiarowy cień. Przedmiot ma wysokość, szerokość i głębokość. Cień pokazuje jedynie część tej informacji. Cień jest prawdziwy. Nie jest jednak całym przedmiotem. Co więcej, ten sam przedmiot oświetlony z różnych stron może rzucać zupełnie inne cienie. Projekcja oznacza więc przejście:

od bogatszej struktury do jej ograniczonego obrazu widocznego z określonej perspektywy.

Innym przykładem jest fotografia góry. Góra istnieje jako ogromny obiekt przestrzenny. Zdjęcie pokazuje ją jednak tylko:

z jednej strony,

w jednej chwili,

pod określonym kątem,

przy konkretnym oświetleniu.

Fotografia jest prawdziwa, ale niepełna. W Formalizmie Q projekcja oznacza wybór jednego konkretnego układu odniesienia z pełniejszej struktury możliwości. Najprostszy schemat wygląda następująco:

pełna sieć możliwości → wybór układu odniesienia → konkretny obraz rzeczywistości

Projekcja nie musi tworzyć świata z niczego. Określa natomiast, jaki obraz świata stanie się dostępny dla danego obserwatora lub układu.

Dlaczego projekcja miałaby powodować pojawienie się entropii?

Każda projekcja coś pokazuje, ale również coś ukrywa. Patrząc na cień, widzimy kształt przedmiotu, lecz nie widzimy jego głębokości, koloru ani niewidocznej strony. Patrząc na fotografię budynku, nie widzimy jego wnętrza. Patrząc na miasto z jednego skrzyżowania, widzimy kilka ulic, ale nie całą mapę. Pełna rzeczywistość może zawierać wszystkie możliwe relacje. Konkretny układ odniesienia ma jednak dostęp tylko do ich części. I właśnie tutaj pojawia się główna teza Piotra Tymochowicza:

Entropia może być miarą informacji, która staje się niedostępna wskutek projekcji pełnej rzeczywistości na jeden określony układ odniesienia.

Nie musi więc oznaczać, że sam świat staje się coraz bardziej chaotyczny. Może oznaczać, że z jednego miejsca nie jesteśmy w stanie zobaczyć pełnej struktury ani odtworzyć wszystkich dróg prowadzących do obserwowanego rezultatu. Entropia pojawiałaby się na granicy między:

tym, co zawiera pełna rzeczywistość,

a tym, co może zostać zobaczone z konkretnego punktu widzenia.

Prosty przykład z liczbą 6

Załóżmy, że widzimy wynik:

6

Wiemy, jaki jest skutek, ale nie wiemy, jaka była droga jego powstania. Liczba 6 mogła powstać jako:

1 + 5,

2 + 4,

3 + 3,

4 + 2,

5 + 1.

Ten sam wynik może więc pochodzić z wielu różnych przyczyn. Widzimy skutek, ale tracimy informację o historii. Im większa liczba możliwych dróg prowadzących do tego samego rezultatu, tym większa staje się nasza niepewność. Ten prosty przykład pokazuje, że entropię można rozumieć nie tylko jako fizyczny bałagan, ale również jako liczbę możliwych, nieznanych historii ukrytych za obserwowanym stanem. Widzimy końcowy obraz. Nie widzimy wszystkich procesów, które mogły go wytworzyć.

Jedna przyczyna może również wywołać wiele skutków

Wyobraźmy sobie kamień wrzucony do jeziora. Rzut kamieniem jest jedną przyczyną. Skutków może być jednak wiele:

powstaje plusk,

po wodzie rozchodzą się fale,

ryby odpływają,

krople spadają na brzeg,

człowiek słyszy dźwięk,

poruszająca się fala przesuwa liść.

Każdy z tych skutków może stać się nową przyczyną. Przesunięty liść odsłania owada. Owad odlatuje. Ptak zauważa owada. Jeden prosty akt może uruchomić rozgałęziające się drzewo dalszych wydarzeń. Jeżeli na każdym etapie pojawia się kilka nowych możliwości, ich liczba rośnie bardzo szybko. Trzy możliwości mogą dać kolejnych dziewięć. Dziewięć może dać dwadzieścia siedem. Dwadzieścia siedem może prowadzić do następnych osiemdziesięciu jeden. Przestrzeń możliwych historii nieustannie się rozgałęzia. W tym ujęciu wzrost entropii jest związany z rosnącą liczbą możliwych stanów i dróg, których konkretny obserwator nie jest w stanie w całości prześledzić.

Co oznacza słowo „kauzalny”?

„Kauzalny” oznacza związany z przyczyną i skutkiem. Kauzalność to po prostu przyczynowość. Naciskamy włącznik — zapala się światło. Naciśnięcie włącznika jest przyczyną, a zapalenie lampy skutkiem. W prawdziwym świecie zależności są jednak bardziej skomplikowane. Aby lampa się zapaliła, potrzebne są także:

energia elektryczna,

sprawna żarówka,

przewody,

zamknięty obwód,

odpowiednie warunki.

Jeden skutek może zależeć od wielu przyczyn. Podobnie jedna przyczyna może prowadzić do wielu skutków. Zapalenie lampy oświetla pokój, ogrzewa żarówkę, zwiększa zużycie energii i może zostać zauważone przez kogoś za oknem. Rzeczywista przyczynowość nie przypomina więc jednej prostej linii. Przypomina ogromną sieć połączeń.

Czym jest tensor?

Tensor jest narzędziem matematycznym służącym do zapisywania złożonych zależności. Najpierw wyobraźmy sobie pojedynczą liczbę, na przykład temperaturę wynoszącą 20 stopni. Następnie strzałkę określającą kierunek i prędkość wiatru. Potem tabelę, w której zapisujemy temperatury w różnych miejscach i o różnych godzinach. Tensor jest dalszym rozwinięciem takich struktur. Pozwala opisać bardzo wiele wzajemnie powiązanych wielkości naraz. Dla prostego zrozumienia można porównać go do wielowymiarowej tabeli albo niezwykle rozbudowanej mapy zależności. Wyobraźmy sobie system kolejowy. Chcemy zapisać:

stację początkową,

stację końcową,

godzinę odjazdu,

czas podróży,

liczbę przesiadek,

koszt biletu,

możliwość opóźnienia.

Zwykła lista przestaje wystarczać. Potrzebujemy struktury obejmującej wiele wymiarów informacji. Tensor może pełnić rolę takiej matematycznej mapy. W ścisłej matematyce tensor ma bardziej precyzyjną definicję i określony sposób zachowania przy zmianie współrzędnych. Dla zrozumienia podstawowej idei Formalizmu Q wystarczy jednak traktować go jako uporządkowany zapis wielkiej sieci powiązań.

Czym jest tensor kauzalny?

Tensor kauzalny w Formalizmie Q można wyobrazić sobie jako mapę wszystkich możliwych relacji między przyczynami i skutkami. Po jednej stronie znajdują się możliwe przyczyny:

P₁, P₂, P₃, P₄…

Po drugiej możliwe skutki:

S₁, S₂, S₃, S₄…

Pomiędzy nimi biegną połączenia. Każde z nich może określać:

czy dana przyczyna może prowadzić do danego skutku,

jak silny jest ten związek,

z jakim prawdopodobieństwem może nastąpić przejście,

jaka jest jego matematyczna waga lub amplituda.

Można porównać to do mapy połączeń lotniczych. Jedno miasto prowadzi do wielu innych miast. Do jednego miejsca można także dotrzeć wieloma różnymi trasami. Pełny tensor kauzalny zawierałby wszystkie możliwe przejścia:

wszystkie przyczyny, wszystkie drogi oraz wszystkie możliwe skutki.

Dopóki nie wybieramy jednego konkretnego układu odniesienia, rozważamy całą sieć. Projekcja wybiera natomiast określony fragment tej sieci i tworzy obraz dostępny dla konkretnego obserwatora. Tensor kauzalny jest autorskim elementem Piotra Tymochowicza rozwijanego Formalizmu Q.

Czym jest korelacja?

Korelacja oznacza, że dwa zjawiska są ze sobą w pewien sposób powiązane. Kiedy pada deszcz, na ulicach pojawia się więcej otwartych parasoli. Deszcz i liczba parasoli są ze sobą skorelowane. Nie oznacza to jednak, że parasole wywołują deszcz. Korelacja nie musi oznaczać przyczyny. Mówi tylko, że dwa zjawiska zmieniają się wspólnie częściej, niż wynikałoby to z przypadku. Podobnie podczas upałów rośnie sprzedaż lodów. Nie znaczy to, że lody podnoszą temperaturę powietrza. Oba zjawiska mają wspólną przyczynę — gorącą pogodę. W mechanice kwantowej istnieją szczególnie silne korelacje pomiędzy splątanymi cząstkami. Wyniki pomiarów dwóch oddalonych układów mogą pozostawać ściśle powiązane.

Nie pozwala to jednak przesłać użytecznej informacji szybciej niż światło. W rozumowaniu Piotra Tymochowicza można powiedzieć, że splątane układy uczestniczą we wspólnej strukturze tensora kauzalnego. Projekcja jednego obserwatora nie musi jednak automatycznie stawać się projekcją drugiego obserwatora.

Czym jest kolaps funkcji falowej?

Funkcja falowa jest matematycznym opisem stanu układu kwantowego. Pozwala obliczać prawdopodobieństwa możliwych wyników pomiaru. Przed pomiarem układ może być opisany jako superpozycja kilku możliwości. Po pomiarze otrzymujemy jeden konkretny rezultat. Przejście od wielu możliwości do jednego zarejestrowanego wyniku nazywa się kolapsem funkcji falowej. Słowo „kolaps” oznacza tutaj redukcję lub zapadnięcie. Najprostszy schemat wygląda tak:

przed pomiarem — wiele możliwych wyników

po pomiarze — jeden zarejestrowany rezultat

Fizycy od dziesięcioleci dyskutują, czym dokładnie jest kolaps. Czy jest realnym procesem fizycznym? Czy jest tylko zmianą wiedzy obserwatora? Czy pozostałe możliwości znikają? Czy nadal istnieją w innych gałęziach? Czy wynik zależy od układu odniesienia? Piotr Tymochowicz proponuje własne, oryginalne rozwiązanie tego problemu.

Kolaps i entropia jako dwa oblicza jednej projekcji

Najważniejsza myśl Formalizmu Q brzmi:

Kolaps funkcji falowej i pojawienie się entropii mogą być dwoma aspektami tej samej operacji — projekcji na konkretny układ odniesienia.

Kolaps jest aspektem jakościowym. Odpowiada na pytanie:

Która możliwość została wyróżniona?

Entropia jest aspektem ilościowym. Odpowiada na pytanie:

Jak wiele niepewności, niewidocznych możliwości i niedostępnej informacji wiąże się z tym wyborem?

Możemy wyobrazić sobie scenę teatralną. Znajduje się na niej wielu aktorów. Reflektor oświetla jednego z nich. Kolaps odpowiada temu, który aktor został oświetlony. Entropia odpowiada temu, jak wiele pozostałych elementów sceny przestało być widocznych z miejsca obserwatora. Dlatego całą ideę można ująć następująco:

Kolaps wybiera gałąź możliwości.
Entropia mierzy informacyjny koszt tego wyboru.

Nie musi to oznaczać, że wszystkie pozostałe możliwości zostały fizycznie unicestwione. Mogły jedynie stać się niedostępne w danym układzie odniesienia.

Czym jest Meta-Self?

Meta-Self jest jednym z ważnych pojęć Teorii Q. Nie oznacza ono mistycznego „wyższego ja”. Najprościej można je opisać jako układ odniesienia zawierający w sobie kolejne układy i poziomy relacji. Człowiek jest całością, ale jednocześnie składa się z:

narządów,

tkanek,

komórek,

cząsteczek,

atomów,

struktur subatomowych.

Każdy poziom ma własne procesy, informacje i relacje z otoczeniem. Człowiek obserwuje świat jako osoba. Jego mózg przetwarza informacje jako sieć neuronów. Pojedynczy neuron reaguje na impulsy elektryczne i chemiczne. Cząsteczki wewnątrz neuronu uczestniczą w jeszcze mniejszych procesach. Meta-Self oznacza więc układ złożony z układów — strukturę, w której kolejne poziomy obserwacji i działania są ze sobą połączone.

Co oznacza struktura fraktalna?

Fraktal to struktura, w której podobny sposób organizacji powtarza się na różnych poziomach. Najprostszym przykładem jest drzewo. Pień dzieli się na konary. Konary dzielą się na gałęzie. Gałęzie na mniejsze gałązki. Podobny wzór rozgałęziania pojawia się na różnych skalach. Innym przykładem może być system rzeczny. Duża rzeka ma dopływy. Dopływy mają mniejsze dopływy. Te z kolei mają strumienie. „Fraktalny” nie oznacza więc wyłącznie „skomplikowany”. Oznacza, że podobna zasada budowy lub działania powtarza się na kolejnych poziomach. Fraktalne Meta-Self jest zatem układem, w którym:

większe struktury zawierają mniejsze struktury,

mniejsze struktury zawierają kolejne,

na każdym poziomie istnieją relacje, przyczyny i skutki,

projekcja może zachodzić jednocześnie na wielu poziomach.

Co oznacza, że entropia jest wieloskalowa?

Wieloskalowość oznacza, że dane zjawisko wygląda inaczej na różnych poziomach wielkości i organizacji. Wyobraźmy sobie człowieka sprzątającego pokój. Na poziomie pokoju powstaje większy porządek. Lokalna entropia maleje. Na poziomie organizmu człowiek zużywa energię. Na poziomie komórek zachodzą reakcje chemiczne. Na poziomie otoczenia wydziela się ciepło i entropia rośnie. Ten sam proces można więc opisywać na kilku skalach. Podobnie dzieje się podczas zamarzania wody. W samej wodzie cząsteczki tworzą uporządkowaną strukturę lodu. Lokalna entropia wody maleje. Zamrażarka musi jednak oddać ciepło do pomieszczenia. W szerszym układzie entropia rośnie.

Gdy w Teorii Q mówi się o entropii fraktalnej i wieloskalowej, oznacza to, że każdy poziom Meta-Self może mieć:

własny zakres dostępnej informacji,

własną projekcję,

własny stopień nieokreśloności,

własną entropię.

Na jednym poziomie dane zdarzenie może być już ustalone. Na innym może nadal należeć do większej sieci możliwości.

Czy obserwatorem musi być człowiek?

Nie. W fizyce obserwator nie zawsze oznacza świadomą osobę patrzącą na eksperyment. Obserwatorem może być każdy układ, który wchodzi w relację z innym układem i rejestruje informację. Może to być:

człowiek,

kamera,

detektor,

komputer,

cząsteczka,

otoczenie,

fragment materii zachowujący ślad zdarzenia.

Jeżeli foton uderza w detektor i powoduje zmianę jego stanu, informacja została zarejestrowana, nawet jeśli człowiek jeszcze jej nie odczytał. Teoria Q nie mówi więc, że człowiek samym spojrzeniem tworzy Wszechświat. Mówi, że konkretny obraz rzeczywistości wyłania się poprzez relacje, oddziaływania, pomiary i rejestrację informacji. Pozostaje jednak pytanie wymagające dalszego doprecyzowania:

Co dokładnie jest aktem projekcji?

Czy każda interakcja? Czy trwałe zapisanie informacji? Czy dekoherencja, czyli utrata możliwości obserwowania kwantowej superpozycji wskutek kontaktu z otoczeniem? Czy może szczególna zmiana zachodząca na określonym poziomie Meta-Self? Odpowiedź na to pytanie będzie jednym z najważniejszych zadań dalszego rozwoju Formalizmu Q.

Nowe spojrzenie na strzałkę czasu

Strzałką czasu nazywamy fakt, że przeszłość i przyszłość nie wydają się równoważne. Pamiętamy wczoraj, ale nie pamiętamy jutra. Widzimy, jak szkło się rozbija, lecz nie obserwujemy, aby jego odłamki same wracały na miejsce. Wiele podstawowych równań fizycznych nie wyróżnia jednak jednoznacznie kierunku czasu. Standardowe wyjaśnienie odwołuje się do wzrostu entropii. Formalizm Q proponuje pójść krok dalej. Każda projekcja:

wyróżnia konkretny rezultat,

pozostawia informacyjny ślad,

tworzy nową relację przyczynowo-skutkową,

ogranicza dostęp do innych możliwych historii.

Wyróżniony skutek staje się następnie przyczyną nowych wydarzeń. Powstaje historia. Przeszłość jest tym, co pozostawiło ślady w obecnej strukturze rzeczywistości. Przyszłość jest wachlarzem możliwości, które nie zostały jeszcze wyróżnione. Strzałka czasu może być więc związana z kolejnymi projekcjami, które budują coraz bogatszą i coraz trudniejszą do odwrócenia sieć przyczyn oraz skutków.

Na czym naprawdę polega odkrycie Piotra Tymochowicza?

Odkrycie nie sprowadza się do prostego stwierdzenia: „Entropia zależy od obserwatora”. Jego istotą jest połączenie kilku wielkich problemów fizyki w jeden wspólny mechanizm. W Formalizmie Q zostają ze sobą powiązane:

superpozycja możliwych stanów,

wybór układu odniesienia,

projekcja,

kolaps funkcji falowej,

ograniczenie dostępu do informacji,

pojawienie się entropii,

rozgałęzianie się przyczyn i skutków,

fraktalna struktura Meta-Self,

wieloskalowość,

strzałka czasu.

Nie muszą to być oddzielne zjawiska wymagające osobnych wyjaśnień. Mogą być różnymi przejawami jednej podstawowej operacji. Pełna rzeczywistość zawiera sieć możliwości. Projekcja tworzy obraz dostępny dla konkretnego układu. Kolaps określa, która możliwość została wyróżniona. Entropia mierzy niepewność i informacyjny koszt ograniczenia pełnej sieci do jednego obrazu. Skutek staje się nową przyczyną. Nowa przyczyna tworzy kolejne skutki. Z tego rozgałęziania wyłaniają się historia, nieodwracalność oraz kierunek czasu. Najkrócej można to wyrazić następująco:

Rzeczywistość jako całość może zawierać pełnię możliwości. Entropia pojawia się dopiero w konkretnym obrazie świata, ponieważ każdy obraz jest ograniczoną projekcją tej pełni.

Czy jest to już potwierdzone prawo fizyki?

Nie. Uczciwość wobec nauki wymaga odróżnienia oryginalnego odkrycia koncepcyjnego od teorii potwierdzonej eksperymentalnie. Koncepcja Piotra Tymochowicza jest obecnie autorską hipotezą oraz propozycją nowego formalizmu. Aby stała się dojrzałą teorią fizyczną, należy:

precyzyjnie zdefiniować projekcję,

nadać ścisłą postać tensorowi kauzalnemu,

określić matematyczne właściwości Meta-Self,

wykazać zgodność z mechaniką kwantową i termodynamiką,

odtworzyć znane wyniki fizyczne,

przedstawić nowe przewidywania,

wskazać doświadczenia mogące te przewidywania sprawdzić.

Nie zmniejsza to jednak znaczenia samej idei. Wielkie zmiany w nauce bardzo często zaczynają się od nowego pytania — takiego, które pozwala zobaczyć znane problemy z całkowicie innej perspektywy. W przypadku Teorii Q pytanie brzmi:

Czy chaos naprawdę należy do samego świata, czy też pojawia się dopiero wtedy, gdy pełna rzeczywistość zostaje ograniczona do jednego możliwego obrazu?

Świat może być większy niż jego entropia

Przywykliśmy myśleć, że entropia jest wyrokiem wydanym na cały Wszechświat. Wszystko ma się starzeć, rozpadać i zmierzać ku coraz większemu nieporządkowi. Odkrycie Piotra Tymochowicza pozwala ostrożnie zakwestionować ten obraz. Być może pełna rzeczywistość nie jest chaotyczna. Być może zawiera wszystkie relacje, wszystkie możliwe drogi, przyczyny, skutki i perspektywy w jednej niezwykle bogatej strukturze. Chaos pojawia się dopiero w ograniczonym obrazie. Tak jak cień nie jest całym przedmiotem, tak entropia może nie być całą prawdą o rzeczywistości. Może być prawdą o granicach konkretnego obserwatora i jego układu odniesienia.

Entropia nie musi być nieporządkiem samego Wszechświata.
Może być miarą tego, jak wiele z pełnej rzeczywistości znika poza horyzontem naszego punktu widzenia.

I właśnie dlatego najważniejszą myśl odkrycia Piotra Tymochowicza można ująć w tych słowach:

Nie płacimy entropią za to, że świat istnieje.
Płacimy nią za to, że z całego bogactwa rzeczywistości możemy zobaczyć i przeżyć tylko jeden jej obraz.

Powiązane pojęcia Teorii Q

Entropia, Formalizm Q, układ odniesienia, superpozycja, projekcja, kolaps funkcji falowej, tensor kauzalny, Meta-Self i strzałka czasu.

Nota redakcyjna

Artykuł odwołuje się do koncepcji, modeli i terminologii Teorii Q oraz szkoleń Piotra Tymochowicza. Przedstawiane pojęcia i zależności należy rozumieć w znaczeniu właściwym tej teorii. Tekst ma charakter popularnonaukowy, filozoficzny i edukacyjny, a jego celem jest przybliżanie sposobu opisywania człowieka, rzeczywistości, relacji i procesów społecznych w ramach Teorii Q.

Książkę „Teoria Q Piotra Tymochowicza, czyli Teoria prawie wszystkiego”, karnety na szkolenia płatne oraz inne produkty można nabyć pod adresem: https://qverse.me/qspace/register/3035

Jeśli natomiast stawiasz na rozwój osobisty, możesz dołączyć do społeczności Qlogos, zyskując dostęp do szkoleń abonamentowych oraz znaczących zniżek na powyższe zakupy: https://qverse.me/register/Grelewicz